السيد موسى الشبيري الزنجاني
5421
كتاب النكاح ( فارسى )
مجوسى ( كه از اهل كتاب به شمار مىآيد ) شده باشد . عبارت استبصار با عبارت تهذيب تفاوت دارد ولى در اين جهت كه بايد در متن حديث به مجوسى تصريح شده باشد با آن مشترك است . شيخ طوسى در استبصار در توجيه روايت بزنطى نخست همان كلام تهذيب را ذكر مىكند كه اين حديث محمول به صورتى است كه مرد به شرايط ذمه عمل نكرده باشد و روايت زراره را به عنوان شاهد آورده كه تا اينجا همانند تهذيب مىباشد ، ادامه عبارت استبصار چنين است : و يحتمل ان يكون الخبر مختصاً به من لم يكن له ذمّة اصلًا ، بان يكون فى دار الحرب فانه اذا كان كذلك ينتظر بالمرأة انقضاء عدتها فان اسلم قبل ذلك كان احق بها و ان انقضت عدتها و لم يسلم فقد ملكت نفسها ، سپس به عنوان شاهد جمع روايت سكونى و منصور بن حازم را آورده ، ادامه عبارت استبصار هم همچون عبارت تهذيب است ، در اينجا نيز چون اين روايت به عنوان شاهد جمع براى روايت بزنطى است كه مربوط به اسلام زوجه نصرانيه و عدم اسلام شوهر وى مىباشد ، قهراً بايد روايت منصور بن حازم مشتمل بر كلمه مجوسى باشد كه بتوان به عنوان شاهد جمع آن را ذكر كرد . گفتنى است كه در نقل تهذيب و استبصار نسبت به روايت منصور بن حازم عبارت « او مشرك من غير اهل الكتاب » در سؤال سائل اصلًا نيامده است و اين عبارت تنها در كافى آمده ، ولى در اين نقل هم همچون نقل كافى ، عنوان مجوسى در سؤال درج شده است : « عن رجل مجوسى كانت تحته امرأة الحديث » . ج ) بررسى مرجحات هر كدام از دو دسته روايات به نظر مىرسد كه اين دو دسته روايات جمع عرفى نداشته بلكه با يكديگر معارض بوده ، بايد در جستجوى مرجحات بود تا با آن يك دسته از آنها را ترجيح داد و گرنه ، به اصل اولى در باب احاديث متعارضه ( تساقط يا تخيير ) تمسك جست .